شروع کار·۳ دقیقه مطالعه
نصب
zev یک برنامهٔ واحد است و به نصب هیچ چیز دیگری نیاز ندارد. روی لینوکس، macOS و ویندوز اجرا می‌شود، هم روی پردازنده‌های Intel/AMD (x86-64) و هم ARM (تراشه‌های اپل، Graviton، Snapdragon).
## نصب سریع
**لینوکس و macOS**
```bash
curl -fsSL https://zaryn.xyz/install.sh | sh
```
در دبیان، اوبونتو، فدورا، RHEL، اوپن‌سوزه و آرچ، این دستور مخزن بستهٔ امضاشدهٔ زرین را اضافه می‌کند و بستهٔ `zev` را نصب می‌کند؛ از آن پس به‌روزرسانی‌های معمول سیستم، zev را هم به‌روز نگه می‌دارد. در macOS و دیگر توزیع‌های لینوکس، باینری امضاشدهٔ `zev` را در `/usr/local/bin` نصب می‌کند.
**ویندوز** (PowerShell)
```powershell
irm https://zaryn.xyz/install.ps1 | iex
```
این دستور `zev.exe` را برای کاربر شما در `%LOCALAPPDATA%\Programs\zev` نصب می‌کند و آن را به `PATH` اضافه می‌کند. به دسترسی مدیر (Administrator) نیاز ندارد. فایل `wintun.dll`، درایور شبکهٔ امضاشدهٔ WireGuard، هم کنار `zev.exe` قرار می‌گیرد تا شبکه‌های خصوصی کار کنند.
سپس بررسی کنید:
```bash
zev --version
```
## با مدیر بستهٔ سیستم
اگر ترجیح می‌دهید خودتان راه‌اندازی کنید، این‌ها همان کارهایی است که نصب‌کننده انجام می‌دهد.
**دبیان، اوبونتو** (apt)
```bash
sudo curl -fsSLo /usr/share/keyrings/zaryn.gpg https://zaryn.xyz/dl/zaryn.gpg
echo "deb [signed-by=/usr/share/keyrings/zaryn.gpg] https://zaryn.xyz/dl/apt stable main" | sudo tee /etc/apt/sources.list.d/zaryn.list
sudo apt update && sudo apt install zev
```
**فدورا، RHEL، Rocky، Alma** (dnf)
```bash
sudo rpm --import https://zaryn.xyz/dl/zaryn.asc
sudo curl -fsSLo /etc/yum.repos.d/zaryn.repo https://zaryn.xyz/dl/rpm/zaryn.repo
sudo dnf install zev
```
**اوپن‌سوزه** (zypper)
```bash
sudo rpm --import https://zaryn.xyz/dl/zaryn.asc
sudo zypper addrepo https://zaryn.xyz/dl/rpm/zaryn.repo
sudo zypper install zev
```
**آرچ لینوکس** (pacman)
```bash
curl -fsSL https://zaryn.xyz/dl/zaryn.gpg | sudo pacman-key --add -
sudo pacman-key --lsign-key 7C2B21CBA73569E5C83C6A945F2C0C446C4997EB
printf '\n[zaryn]\nServer = https://zaryn.xyz/dl/arch/$arch\n' | sudo tee -a /etc/pacman.conf
sudo pacman -Sy zev
```
**ویندوز** (Scoop)
```powershell
scoop install https://zaryn.xyz/dl/scoop/zev.json
```
**هر سیستمی، به‌صورت دستی.** هر نسخه در `https://zaryn.xyz/dl/zev/<نسخه>/` قرار دارد. شامل باینری‌ها (`zev-x86_64-linux`، `zev-aarch64-macos`، `zev-x86_64-windows.exe` و غیره)، فایل‌های فشرده، بسته‌ها و فایل `SHA256SUMS` است. باینری‌های لینوکس کاملاً ایستا (static) هستند و روی هر توزیعی، از جمله Alpine، اجرا می‌شوند.
## به‌روزرسانی
- **اگر از مخزن بسته نصب شده:** zev همراه بقیهٔ سیستم به‌روز می‌شود (`apt upgrade`، `dnf upgrade`، `zypper update`، `pacman -Syu`، `scoop update`).
- **اگر باینری نصب شده:** `zev self update` را اجرا کنید، یا `zev self update --check` را برای اینکه فقط ببینید نسخهٔ جدیدی هست یا نه.
`zev self update` نسخه‌ای را فقط وقتی نصب می‌کند که همهٔ این شرط‌ها برقرار باشد:
- با کلید انتشار zev امضا شده باشد، که درون خود zev قرار دارد؛
- امضا دقیقاً نام همان فایل و همان نسخه را داشته باشد؛
- از نسخهٔ فعلی شما جدیدتر باشد، مگر اینکه با `--to` نسخهٔ مشخصی بخواهید؛
- باینری جدید اجرا شود.
اگر zev را مدیر بسته نصب کرده باشد، `zev self update` به آن دست نمی‌زند و می‌گوید از چه دستوری استفاده کنید.
## بررسی اصالت دانلودها
نسخه‌ها با [minisign](https://jedisct1.github.io/minisign/) امضا می‌شوند؛ همان روشی که Zig برای نسخه‌هایش به کار می‌برد. کلید انتشار zev این است:
```
RWQgi1EYwzJgSHlVF5QFI0E4ZaDNfUqL2u9im7SP34VVRCaR60jIUISL
```
برای بررسی یک فایل:
```bash
minisign -Vm zev-x86_64-linux -P RWQgi1EYwzJgSHlVF5QFI0E4ZaDNfUqL2u9im7SP34VVRCaR60jIUISL
```
مخزن‌های بسته با کلید OpenPGP با اثر انگشت `7C2B 21CB A735 69E5 C83C 6A94 5F2C 0C44 6C49 97EB` («Zaryn Packages») امضا می‌شوند. مدیر بستهٔ شما هر بسته را با آن بررسی می‌کند، و `install.sh` پیش از اعتماد به خود کلید، آن را بررسی می‌کند.
## حذف
```bash
zev self uninstall
```
اگر zev را مدیر بسته نصب کرده باشد، `zev self uninstall` دستور مناسب را می‌گوید، برای مثال `sudo apt remove zev`. مخزن‌ها و تنظیمات شما در `~/.zev` باقی می‌مانند. برای خروج از یک شبکهٔ خصوصی، پیش از آن `zev net down --forget` را اجرا کنید.
## سورس و ساخت از سورس
سورس zev روی خود Zaryn است، در مخزن عمومی [zaryn/zev](https://zaryn.xyz/zaryn/zev): آنجا مرورش کنید، یا با خود zev بگیریدش. برای ساخت فقط کامپایلر Zig (سری توسعهٔ ۰.۱۷) لازم است؛ zstd همراه سورس است.
```bash
curl -fsSL https://zaryn.xyz/install.sh | sh # zev, to fetch its own source
zev clone zaryn/zev
cd zev
zig build -Doptimize=ReleaseSafe
```
باینری در `zig-out/bin/zev` ساخته می‌شود. `zig build check-ports` نیز zev را از هر سیستمی برای همهٔ سکوهایی که منتشر می‌شود کامپایل می‌کند.
### سرور (اختیاری، برای میزبانی شخصی)
```bash
cd zev-api
zig build
```
`zev-api` پیکربندی‌اش را از متغیرهای محیطی می‌خواند، از جمله اتصال پایگاه داده و یک جفت‌کلید هویت سرور. اگر جفت‌کلیدی وجود نداشته باشد، در اولین اجرا ساخته می‌شود. سرور شخصی فقط وقتی لازم است که از نمونهٔ میزبانی‌شده استفاده نمی‌کنید.