# اینترنت در تصویر

> یک صفحهٔ وب چطور به شما می‌رسد، و DNS، پراکسی، وی‌پی‌ان، خط پر (bufferbloat) و اتصال دوم چیستند، با تصویر توضیح داده شده، هر کدام با همان یک دستور zev که لازم دارد. دانش شبکه لازم نیست.

Source: https://zaryn.xyz/docs/fa/internet-in-pictures

تازه با شبکه آشنا می‌شوید؟ هر ایده در پایین اول یک تصویر دارد، بعد چند خط، و بعد دستور zev که به آن مربوط است. لازم نیست بدانید اینترنت چطور کار می‌کند.

## یک صفحه چطور به شما می‌رسد

وقتی صفحه‌ای را باز می‌کنید، چهار کار به ترتیب انجام می‌شود. اگر یکی از کار بیفتد، صفحه باز نمی‌شود، و مرورگر معمولاً فقط می‌گوید «اینترنت ندارید».

```diagram
type: flow
title: باز کردن www.example.com
---
وای‌فای یا کابل | کامپیوتر به یک شبکه وصل می‌شود و نشانی می‌گیرد | | 📶
~
روتر | جعبه‌ای در خانه یا اداره که همه‌چیز را رد می‌کند | | 📡
~
DNS | «www.example.com کجاست؟» با یک نشانی جواب داده می‌شود، مثل دفترچهٔ تلفن | accent | 🔤
~
سایت | کامپیوتر شما به آن نشانی وصل می‌شود و صفحه را می‌خواهد | good | 🌍
```

`zev doctor` این‌ها را یکی بعد از دیگری بررسی می‌کند، می‌گوید کدام خراب است، و هر چه بتواند درست می‌کند:

```bash
zev doctor          # کدام گام خراب است، و چرا
zev doctor --fix    # درستش کن، دوباره بررسی کن
```

بیشتر: [وقتی اینترنت کار نمی‌کند](/docs/fa/doctor).

## DNS: دفترچهٔ تلفن

کامپیوترها با عدد به هم می‌رسند (نشانی‌هایی مثل 104.16.123.96)؛ آدم‌ها با نام. DNS یکی را به دیگری تبدیل می‌کند. کامپیوتر شما از یک سرور DNS می‌پرسد، و به هر جوابی که بدهد اعتماد می‌کند. روی بعضی شبکه‌ها جواب دروغ است: نشانی‌ای که خود سایت نیست.

```diagram
type: sequence
title: یک جواب درست و یک جواب جعلی
lanes: کامپیوتر شما | یک سرور DNS | سایت
alt: کامپیوتر از یک سرور DNS می‌پرسد یک نام کجاست؛ سرور درستکار نشانی سایت را می‌دهد و سایت با گواهی‌اش آن را ثابت می‌کند؛ جواب جعلی به جای دیگری اشاره می‌کند، و آن نشانی نمی‌تواند گواهی سایت را نشان دهد
---
کامپیوتر شما -> یک سرور DNS : www.example.com کجاست؟
یک سرور DNS --> کامپیوتر شما : 104.16.123.96
کامپیوتر شما -> سایت : سلام، www.example.com؟
سایت --> کامپیوتر شما : این گواهی من برای www.example.com است | good
note کامپیوتر شما : جواب جعلی به جای دیگری اشاره می‌کرد، و آن نشانی نمی‌تواند این گواهی را نشان دهد | warn
```

```bash
zev dns check                      # این شبکه با DNS چه می‌کند
zev dns verify www.example.com     # کدام سرورهای DNS راست گفتند، با اثبات از گواهی سایت
sudo zev dns on                    # از آن‌هایی استفاده کن که از اینجا درست جواب می‌دهند
```

بیشتر: [DNS که روی هر شبکه‌ای کار می‌کند](/docs/fa/dns).

## پراکسی و وی‌پی‌ان: یک جاده، یا همهٔ جاده‌ها

**پراکسی** کامپیوتری در جای دیگر است که صفحه‌ها را برای شما می‌آورد، پس فیلتری که بین شما و سایت است فقط پراکسی را می‌بیند. برنامه‌ای از آن استفاده می‌کند که به آن گفته شده باشد. **وی‌پی‌ان** ترافیک *همهٔ* برنامه‌ها را به آن می‌فرستد، بی آنکه از تک‌تکشان بپرسد.

```diagram
type: cards
title: سه راه برای ترافیک شما
---
➡️ | مستقیم | هر برنامه خودش به سایت وصل می‌شود: وقتی چیزی سر راه نیست سریع‌ترین است |
🔀 | از راه پراکسی | برنامه‌هایی که به آن وصلشان کرده‌اید از سرور شما می‌گذرند؛ بقیه مستقیم می‌روند | accent
🔒 | از راه وی‌پی‌ان | همهٔ برنامه‌ها از آن می‌گذرند، و کیل‌سوییچ مطمئن می‌شود اگر قطع شد چیزی نشت نکند | good
```

```bash
zev proxy add home 'vless://…'     # لینک سرور شما
zev proxy share on                 # یک پورت پراکسی برای هر برنامه: 127.0.0.1:10808
sudo zev vpn on --kill-switch      # همهٔ برنامه‌ها، و اگر قطع شد هیچ چیز بیرون نمی‌رود
sudo zev vpn direct -- steam       # یک برنامه بیرون از وی‌پی‌ان
```

بیشتر: [پراکسی خودتان](/docs/fa/proxy)، [وی‌پی‌ان برای کل کامپیوتر](/docs/fa/vpn).

## چند سرور: سریع‌ترین، و یک یدکی

سروری که صبح سریع است ممکن است تا عصر مسدود شود. با چند سرور، zev همه را اندازه می‌گیرد و از بهترین استفاده می‌کند، و وقتی یکی قطع شد خودش عوض می‌کند.

```diagram
type: flow
title: یک گروه سرور
---
اندازه‌گیری | همهٔ سرورها هم‌زمان زمان گرفته می‌شوند، هر ۳۰ دقیقه | | ⏱️
~
استفاده از بهترین | سه تای بهتر روشن می‌مانند؛ هر اتصال سریع‌ترینی را می‌گیرد که جواب بدهد | good | 🏆
~ یکی جواب نمی‌دهد
عوض کردن | اتصال بعدی سرور بعدی را می‌گیرد؛ کاری با شما نیست | accent | 🔁
```

```bash
zev proxy use auto                 # همهٔ سرورهای ذخیره‌شده، به‌صورت یک گروه
zev proxy bench                    # هر سرور: از کجا خارج می‌شود، تأخیر، سرعت، به کدام سایت‌ها می‌رسد
zev proxy history                  # کدام واقعاً قابل‌اعتماد است، در طول روزها
```

## تأخیر، جیتر و خط پر

**تأخیر** مدتی است که یک پیام می‌رود و برمی‌گردد. **جیتر** میزان نوسان آن است. وقتی خط پر است (کسی ویدیویی آپلود می‌کند)، مودم همه‌چیز دیگر را پشت آن در صف می‌گذارد، و تأخیر می‌تواند از ۲۰ میلی‌ثانیه به نیم ثانیه برسد. این **bufferbloat** است: خط سریع است، اما تماس‌ها قطع می‌شوند و بازی‌ها لگ می‌زنند.

```diagram
type: stats
title: همان خط، آرام و پر
---
20 ms | آرام | پیامی می‌رود و برمی‌گردد | 4 | good
480 ms | هنگام آپلود | پشت آپلود در صف مودم منتظر می‌ماند | 100 | warn
22 ms | آپلود، با zev tune | یک صف هوشمند روی این کامپیوتر نمی‌گذارد خط بیش از حد پر شود | 5 | good
```

```bash
zev tune check                     # تأخیر، جیتر، گم‌شدن بسته، سرعت، و اینکه خط پر چقدر اضافه می‌کند
sudo zev tune on                   # درستش کن، هر بار یک تغییر، فقط آنچه کمک کرد می‌ماند
zev tune history                   # خط کِی بد است، ساعت به ساعت
```

بیشتر: [خط اینترنت بهتر](/docs/fa/tune).

## یک اتصال یدکی

با وای‌فای و گوشی (یا کابل و وای‌فای)، وقتی یکی قطع شد دیگری کار را می‌گیرد. zev هر کدام را از راه دستگاه خودش بررسی می‌کند، پس پیش از آنکه لازم شود می‌داند یدکی کار می‌کند.

```diagram
type: flow
title: وقتی اتصال اصلی قطع می‌شود
---
وای‌فای | همه‌چیز را می‌برد؛ هر دو هر ۵ ثانیه بررسی می‌شوند | good | 📶
~ وای‌فای ۱۵ ثانیه به اینترنت نمی‌رسد
گوشی | خودش کار را می‌گیرد | accent | 📱
~ وای‌فای ۳۰ ثانیه جواب می‌دهد
وای‌فای | برگشت به اصلی | good | 📶
```

```bash
zev tune links                     # همهٔ اتصال‌ها، و اینکه کدام ترافیک را می‌برد
```

## کدام دستور را لازم دارم؟

```diagram
type: cards
title: از آنچه می‌بینید شروع کنید
---
🚫 | «اینترنت ندارم» | zev doctor: پیدا می‌کند کدام گام خراب است، و درستش می‌کند | accent
🐢 | کند است، تماس‌ها قطع می‌شوند، بازی لگ می‌زند | zev tune check، بعد sudo zev tune on |
🔤 | یک سایت باز نمی‌شود، بقیه باز می‌شوند | zev dns verify <site>، بعد zev proxy why <site> |
🔀 | یک سایت اینجا مسدود است | zev proxy add، بعد zev proxy share on (یا sudo zev vpn on) |
🧭 | از کدام سرور استفاده کنم؟ | zev proxy bench |
🏠 | وی‌پی‌ان در کافه، نه در خانه | sudo zev vpn trust (در خانه) |
📱 | DNS درست برای گوشی و تلویزیون | sudo zev dns share on |
```
